Kamis, 12 April 2012

SERAT CENTHINI PUPUH II


TUGAS
PENERJEMAHAN
SERAT CENTHINI PUPUH II
Dosen Pengampu: Drs. Supana, M.Hum.






Disusun Oleh:
Geti Mawarni (C0109017)



JURUSAN SASTRA JAWA
FAKULTAS SASTRA DAN SENI RUPA
UNIVERSITAS SEBELAS MARET
SURAKARTA
2011


PUPUH II
KINANTHI

1.      Ing Giri apan wus tundhuk |
kang ibu grahe ngranuhi |
rinubung sakèh juragan |
rawuhe Jêng Sunan Giri |
karamating waliyolah |
kang ibu dipunpêraki ||

1.    Di Giri karena sudah takluk,
sang ibu menderita sakit,
dikelilingi semua juragan,
datanglah Jeng Sunan Giri,
berkahnya wali suci,
memang ibu seperti itu.

2.      Kagyat wungu nulya ngrangkul |
kinuswa-kuswa kang siwi |
waspa adrês marawayan |
sasambatnya mêlas-asih |
 dhuh lae atmajaningwang |
kang dadya têlênging ati ||

2.    Kaget kemudian bangun lalu merangkul,
mencium-ciumi sang anak,
air mata mengalir deras seperti hujan,
mengeluh belas kasih,
“Oh serta anak,
yang menjadi mata hati.

3.      Kurang sathithik katrucut |
kulup tan mênangi mami |
 nyawa dene têka lawas |
(ng)gonira pruhita ngaji |
lae-lae ora nyana |
yèn bisa katêmu maning ||

3.    Kurang sedikit terlepas,
anak tidak bisa melebihi ibu,
umur nyawa ini lebih lama, tempatnya berguru mengaji,
wah-wah tidak menyangka,
jika bisa bertemu lagi”

4.      Mangkya guwayamu mancur |
wênês mancorong nêlahi |
baya olèh kanugrahan |
jêng sunan turira aris |
ibu pangèstu paduka |
wus katur sasolahnèki ||

4.    Maka air muka merona,
bersih mukanya meronakan namanya,
pasti mendapat kekuatan,
Jeng Sunan lagi pula akan setuju, Ibu merestui paduka sudah memberi perilaku seperti ini.

5.      Kang ibu suka kalangkung |
kulup sampurnakna mami | umanjing agama Islam |
 nulya sinadatkên aglis |
 kalimah loro winêjang |
kang ibu padhang nampani ||

5.    Kepada ibu lebih suka,
anak menyempurnakan ibu,
masuk agama Islam,
 lalu cepat disyahadatkan,
 kalimat dua ajaran,
 pada ibu ikhlas menerima.

6.      Kulup wus padhang tyasingsun | datan sumêlang ing ati |
 sira kariya raharja |
têtêpa (ng)gonmu mêngkoni | batihmu para sudagar |
isining asramèng Giri ||

6.    “Anak sudah menerangi hati saya, tidak mengeluh di hati,
 kamu berhasil selamat,
tetaplah ditempatmu nanti,
anggota keluargamu para saudagar,   isilah tempat tinggal di Giri”.

7.      Têmbe ing sapungkuringsun |
sakèhe dunyarta mami |
sidhêkahna kang warata |
pêkir miskin anak yatim|
lawan tukokna amanat |
 kaji mring Mêkah nagari ||

7.    “Baru saja saya selesai,
banyak sekali uang saya,    disedekahkan yang rata,
kepada orang miskin anak yatim,   dengan memberikan amanat,
naik haji ke Negeri Mekah”.

8.      Poma kulup wêkasingsun |
Ni Samboja nulya lalis |
sawusira binêrsiyan |
layon kinubur tinunggil |
lan raka Kyai Samboja |
 ing mangkya titiyang Giri ||

8.    Apabila anak diberitahu hamba,
Ni Samboja lalu pergi,
sesudah kamu mandikan,
mati dikubur bersatu,
dan kakak Kyai Samboja,
bertemu orang di Giri.

9.      Lastantun pamundhinipun |
ing gusti Jêng Sunan Giri |
samya kapanjingan iman | nglampahi sarengat Nabi |
ngibadah andarus Kur’an |
kathah kang iyasa masjid ||

9.    Lestari mengunggulkan,
pada Gusti Jeng Sunan Giri,
sama kemasukan iman,
melaksanakan syariat Nabi,
beribadah tadarus Kur’an,
banyak yang melakukannya di Masjid.

10.  Gêmah arjane kalangkung |
tan ana kang laku juti |
 samya cêkap nyandhang mangan | adoh ingkang dadya miskin |
têntrêm ciptane raharja |
wong ngamanca kathah prapti ||

10.     Negara leluhurnya berlebih,
tidak ada yang berperilaku sungguh-sungguh,
sama hanya menyandang makanan, jauh yang menjadi miskin,
tentram menciptakan selamat, orang dari luar banyak yang datang.

11.  Kabanjur tan arsa mantuk |
kalajêng wisma ing Giri |
raja pandhita Sètmata |
jujuluk Susunan Giri |
    Gajah Kadhaton minulya |
   Kawêntar ing liya nagri ||

11.     Terlanjur berkehendak pulang,
lalu berada di rumah di Giri,
Raja pendeta Setmana,
bernama Sunan Giri,
Gajah Kadhaton mulia,
terkenal di negeri lain.

12.  Miwah wus pinundhut mantu |
ing Suhunan Ngampèlgadhing | dhinaupkên lan putrinya |
Nyai Agêng Ratu nami |
atut dènnya palakrama |
 lêstantun ngantya sisiwi ||

12.     Dan sudah diangkat menjadi menantu,
oleh Suhunan Ngampelgadhing, dinikahkan dengan putrinya, bernama Nyi Ageng Ratu,
rukun olehnya dalam pernikahan, lestari sampai punya anak.

13.  Wowolu èstri myang jalu |
Nyi Agêng angrumiyini |
 kondur maring rahmatolah |
 layon sumare anunggil |
 marasêpuh èstri priya |
 garwa putra gung prihatin ||

13.     Berdelapan pertama perempuan lalu laki-laki semua,
Nyai Ageng mendahului,
pergi ke Rahmatullah,
mati tidur menyatu,
mertua wanita pria,
suami pria besar prihatin.

14.  Sigêg gantya kang winuwus | Brawijaya Narapati |
mirêng pawartos sanyata |
ing mangkya Susunan Giri | linulutan sakèh janma |
nungkul tan kalawan jurit ||

14.     Berhenti berganti kepada ucapan, Brawijaya Narapati,
menepikan berita nyata, dipertemukan Susunan Giri,
kasih sayang dari manusia, tumbuh tidak dengan peperangan.

15.  Sang prabu utusan gupuh | Gajahmada kyana patih |
kinèn lumampah priyangga |
mukul prang Giri Garêsik |
tan cinatur lampahira |
 wus prapta jajahan Giri ||

15.     Utusan Sang Prabu terburu-buru, bendera patih Gajahmada,
disuruh berjalan sendiri,
memukul perang Giri Garesik, tidak berbicara ketika berjalan, sudah datang penjajah Giri.

16.  Gègère kadya pinusus |
kang katrajang samya ngili | minggah kadhaton Prawata |
Jêng Sunan Giri marêngi | anyêrat manêdhak Kur’an |
kagyat mirêng suwaraning ||

16.     Ramainya seperti diputarkan,
yang diterjang semakin mengalir,
naik keraton Prawata,
Jeng Sunan Giri bersamaan, menulis Kur’an,
rajin menepikan suaranya.

17.  Tiyang alok mungsuh rawuh | sumêdya ngrisak ing Giri |
kalam ingkang kagêm nyêrat | anulya binucal aglis |
andodonga ing Pangeran | sinêmbadan ing sakapti ||

17.     Orang menyela musuh datang, mau merusak di Giri,
kata yang memakai surat,
lalu hilang pergi,
berdoa kepada Pangeran,
disembah disekehendak.

18.  Kalam lajêng dadya dhuwung | cumlorot ngamuk pribadi |
pra wadya ing Majalêngka |
kathah ingkang angêmasi | sakantune kang palastra |
pra samya lumayu (ng)gêndring ||

18.     Kata lalu menjadi keris,
bersinar memarahi sendiri,
para pemuda Majalengka,
banyak yang berkemas,
kehabisan semua mati,
semua semakin berlari ramai.


19.  Mantuk marang Majalangu | sawusira mêngsah gusis |
dhuwung wus wangsul pribadya | sumèlèh ing ngarsanèki |
panyêratan sang pandhita |
sarta akukuthah gêtih ||

19.     Pulang ke Majalgnu,
sesudah berperang habis-habisan, keris prajurit sudah pulang, diletakkan dikehendak diri, ramalan sang pendeta,
serta berlumuran banyak darah.

20.  Kagyat risang amanênkung |
miyat dhuwung kuthah gêtih |
dahat panalangsanira |
dyan dodonga mring Hyang Widdhi|
mugi Allah ngapuntêna |
solah amba ingkang sisip ||

20.     Bersemedi lalu kaget,
melihat keris berlumuran darah, kamu sangat menyedihkan,
lalu berdoa kepada Hyang Widdhi, semoga Allah memaafkan, perilaku hamba yang salah.



21.  Sang pandhita ngandika rum | marang ing wadyanirèki |
 kabèh padha piyarsakna |
 myang anêksènana sami |
katgèki sun wèhi aran |
si Kalammunyêng prayogi ||

21.     Sang pendeta berkata indah, kepada prajuritnya,
semua sama memperhatikan, kepada pemerhati sama,
keris ini sudah diberi nama,
si Kalammunyeng baik.

22.  Sakèh wadya saur manuk |
wus samya kalilan mulih |
mring wismane sowang-sowang | lêstantun asramèng Giri | jumênêngnya Jêng Susunan |
Prabu Sètmata linuwih ||

22.     Banyak prajurit mengoceh,
sudah semakin lupa pulang,
ke rumahnya sendiri-sendiri,
lestari di asrama Giri,
tempatnya Jeng Susunan,
Pramu Setmana lebih.

23.  Gêmah arjane kalangkung |
saya wêwah wadyanèki |
tan ana kang kasangsaya |
nahan wus antara lami |
Sunan Giri nandhang gêrah | kaparêng praptaning takdir ||

23.     Negara disebut makmur,
apabila tentaranya maju,
tidak ada sengsara,
membutuhkan sudah antara lama, Sunan Giri menyandang sakit, kehendak datang takdir.

24.  Kundur mring rahmatolahu |
 gumêr tangis ing jro puri |
wandu wandawa sungkawa |
 layon sawusing barêsih |
sinarèkkên nora têbah |
 sangking padalêmanèki ||

24.     Pulang ke rahmatullah,
gemuruh tangis di dalam puri, tidak laki-laki tidak perempuan suara prihatin,
mati terlihat bersih,
ditidurkan tidak diranjang,
dari rumah ini.


25.  Sedanira tilar sunu |
sadasa kakung lan putri |
kang kalih sangking ampeyan | Pangran Pasirbata nênggih | kalawan Siti Rohbayat |
wowolu sangking padêmi ||

25.     Meninggalnya meninggalkan anak, sepuluh laki-laki dan perempuan, yang dua dari selir,
yaitu Pangran Pasirbata di tengah, dengan Siti Rohbayat,
delapan dari istri pertama.

26.  Kasêbut Nyai Gêng Ratu |
 putra sêpuh sinung nami |
 Ratu Gêdhe ing Kukusan |
 nulya Sunan Dalêm nênggih | katrinira apanêngran |
Susuhunan Têgalwangi ||

26.     Dipanggil Nyai Geng Ratu,
anak tertua diberi nama,
Ratu Gedhe ing Kukusan,
 lalu Sunan Dalem di tengah,
 yang ketiga bernama,
Pangeran Susuhunan Tegalwangi.

27.  Catur Nyi Gêng Saluluhur |
panca Sunan Kidul nênggih |
Ratu Gêdhe Saworasa |
Sunan Kulon kang sumêndhi |
Sunan Waruju ragilnya |
wau ta ingkang winardi ||

27.     Keempat Nyi Geng luhur,
 lima Sunan Kidul di tengah,
Ratu Gedhe Saworasa,
Sunan Kulon yang atas dari bungsu,
Sunan Waruju ragilnya, tadi adalah penjelasannya.

28.  Sasampunira pangubur |
kumpul para wadya Giri | angrêmbag ingkang gumantya | mandhirèng Susunan Giri |
pra wadya wus golong rêmbag | Sunan Dalêm kang gumanti ||

28.     Sesudah mengubur,
berkumpul semua prajurit Giri, memusyawarahkan yang menggantikan,
berdiri sendiri Susunan Giri,
para prajurit sudah satu pembicaraan,
Sunan Dalem yang menggantikan.

29.  Gya ingangkat ajujuluk |
Sunan Giri kaping kalih |
Susunan Giri Kadhatyan |
garwa kakalih padêmi |
tan mashur ing panjênêngan |
Jêng Sunan wus praptèng jangji ||

29.     Segera diangkat dan bergelar, Sunan Giri kedua,
Susunan Giri Kadhaton,
istri dua selir,
tidak dijelaskan kepada khalayak, Jus Sunan sudah datang ke janji.

30.  Kundur mring rahmatolahu |
 ugi sumare ing Giri |
atilar putra sadasa |
(m)bajêng Sunan Sedamargi | panênggaknya apêparab |
 Sunan Giri Prapèn Adi ||

30.     Pulang ke rahmatullah,
juga dimakamkan di Giri, meninggalkan sepuluh putra, paling tua Sunan Sedamargi, nomor dua bernama,
Sunan Prapen Adi.

31.  Tri Nyi Gêng Kuruganngurun |
Nyi Gêng Ngulakan kang sukci | Pangran Lor Pangran Dhêkêt sad | Pangran Bongkok nulya Nyai | Agêng Waru arinira |
Pangeran Bulu sumêndhi ||

31.     Ketiga Nyi Geng Kurunganngurum,
Nyi Geng Ngulakan lalu Sukci, Pangran Lor Pangran Dheket keenam,
Pangran Bongkok lalu Nyai, Ageng Waru adiknya,
Pangeran Bulu yang atas dari bungsu.

32.  Wragil Pangran Sedalaut | paripurna kang wus swargi |
rêmbag kang yoga gumantya | kêmpal sakèhe kang dasih |
Sunan Parapèn ingangkat |
 linuwih lir eyang swargi ||

32.     Bungsunya Pangeran Sedalaut, terakhir yang sudah di surga, membicarakan anak yang akan menggantikan,
berkumpul sebanyaknya oleh pembantu wanita,
Sunan Parapen diangkat,
lebih seperti eyang di surga.

33.  Mandhirèng Giri Kadhatun |
 jujuluk maksih lêstari |
Sunan Giri Prapèn dibya |
 suyut kang wadya gung alit | kawêntar ing liyan praja |
 tan pêgat kadya ing nguni ||

33.     Berdiri sendiri Giri Kadhaton, gelar masih lestari,
Sunan Giri Prapen pandai,
suka memberi kepada rakyat besar maupun kecil,
sehingga terkenal di negeri lain, tidak putus seperti diucapkannya.








Tidak ada komentar:

Posting Komentar