TUGAS
PENERJEMAHAN
SERAT CENTHINI
PUPUH II
Dosen
Pengampu: Drs. Supana, M.Hum.
Disusun
Oleh:
Geti
Mawarni (C0109017)
JURUSAN
SASTRA JAWA
FAKULTAS
SASTRA DAN SENI RUPA
UNIVERSITAS
SEBELAS MARET
SURAKARTA
2011
PUPUH
II
KINANTHI
|
1.
Ing Giri apan wus
tundhuk |
kang ibu grahe ngranuhi |
rinubung sakèh juragan |
rawuhe Jêng Sunan Giri |
karamating waliyolah |
kang ibu dipunpêraki ||
|
1. Di
Giri karena sudah takluk,
sang
ibu menderita sakit,
dikelilingi
semua juragan,
datanglah
Jeng Sunan Giri,
berkahnya
wali suci,
memang ibu seperti itu.
|
|
2. Kagyat wungu nulya ngrangkul |
kinuswa-kuswa kang siwi |
waspa adrês marawayan |
sasambatnya mêlas-asih |
dhuh lae atmajaningwang |
kang dadya têlênging ati ||
|
2. Kaget
kemudian bangun lalu merangkul,
mencium-ciumi sang
anak,
air mata mengalir
deras seperti hujan,
mengeluh belas kasih,
“Oh serta anak,
yang menjadi mata
hati.
|
|
3. Kurang sathithik katrucut |
kulup tan mênangi mami |
nyawa dene têka lawas |
(ng)gonira pruhita ngaji |
lae-lae ora nyana |
yèn bisa katêmu maning ||
|
3. Kurang
sedikit terlepas,
anak tidak bisa
melebihi ibu,
umur nyawa ini lebih
lama, tempatnya berguru mengaji,
wah-wah tidak
menyangka,
jika bisa bertemu
lagi”
|
|
4. Mangkya guwayamu mancur |
wênês mancorong nêlahi |
baya olèh kanugrahan |
jêng sunan turira aris |
ibu pangèstu paduka |
wus katur sasolahnèki ||
|
4. Maka
air muka merona,
bersih mukanya
meronakan namanya,
pasti mendapat
kekuatan,
Jeng Sunan lagi pula
akan setuju, Ibu merestui paduka sudah memberi perilaku seperti ini.
|
|
5. Kang ibu suka kalangkung |
kulup sampurnakna mami | umanjing agama Islam |
nulya sinadatkên aglis |
kalimah loro winêjang |
kang ibu padhang nampani ||
|
5. Kepada
ibu lebih suka,
anak menyempurnakan
ibu,
masuk agama Islam,
lalu cepat disyahadatkan,
kalimat dua ajaran,
pada ibu ikhlas menerima.
|
|
6. Kulup wus padhang tyasingsun | datan sumêlang ing ati |
sira kariya raharja |
têtêpa (ng)gonmu mêngkoni | batihmu para sudagar |
isining asramèng Giri ||
|
6. “Anak
sudah menerangi hati saya, tidak mengeluh di hati,
kamu berhasil selamat,
tetaplah ditempatmu
nanti,
anggota keluargamu
para saudagar, isilah tempat tinggal
di Giri”.
|
|
7. Têmbe ing sapungkuringsun |
sakèhe dunyarta mami |
sidhêkahna kang warata |
pêkir miskin anak yatim|
lawan tukokna amanat |
kaji mring Mêkah nagari ||
|
7. “Baru
saja saya selesai,
banyak sekali uang
saya, disedekahkan yang rata,
kepada orang miskin
anak yatim, dengan memberikan amanat,
naik haji ke Negeri
Mekah”.
|
|
8. Poma kulup wêkasingsun |
Ni Samboja nulya lalis |
sawusira binêrsiyan |
layon kinubur tinunggil |
lan raka Kyai Samboja |
ing mangkya titiyang Giri
||
|
8. Apabila
anak diberitahu hamba,
Ni Samboja lalu
pergi,
sesudah kamu
mandikan,
mati dikubur bersatu,
dan kakak Kyai
Samboja,
bertemu orang di
Giri.
|
|
9. Lastantun pamundhinipun |
ing gusti Jêng Sunan Giri |
samya kapanjingan iman | nglampahi sarengat Nabi |
ngibadah andarus Kur’an |
kathah kang iyasa masjid ||
|
9. Lestari
mengunggulkan,
pada Gusti Jeng Sunan
Giri,
sama kemasukan iman,
melaksanakan syariat
Nabi,
beribadah tadarus
Kur’an,
banyak yang melakukannya
di Masjid.
|
|
10. Gêmah arjane kalangkung |
tan ana kang laku juti |
samya cêkap nyandhang
mangan | adoh ingkang dadya miskin |
têntrêm ciptane raharja |
wong ngamanca kathah prapti ||
|
10. Negara
leluhurnya berlebih,
tidak ada yang
berperilaku sungguh-sungguh,
sama hanya menyandang
makanan, jauh yang menjadi miskin,
tentram menciptakan
selamat, orang dari luar banyak yang datang.
|
|
11. Kabanjur tan arsa mantuk |
kalajêng wisma ing Giri |
raja pandhita Sètmata |
jujuluk Susunan Giri |
Gajah Kadhaton minulya |
Kawêntar ing liya
nagri ||
|
11. Terlanjur
berkehendak pulang,
lalu berada di rumah
di Giri,
Raja pendeta Setmana,
bernama Sunan Giri,
Gajah Kadhaton mulia,
terkenal di negeri
lain.
|
|
12. Miwah wus pinundhut mantu |
ing Suhunan Ngampèlgadhing | dhinaupkên lan putrinya |
Nyai Agêng Ratu nami |
atut dènnya palakrama |
lêstantun ngantya sisiwi ||
|
12. Dan
sudah diangkat menjadi menantu,
oleh Suhunan
Ngampelgadhing, dinikahkan dengan putrinya, bernama Nyi Ageng Ratu,
rukun olehnya dalam
pernikahan, lestari sampai punya anak.
|
|
13. Wowolu èstri myang jalu |
Nyi Agêng angrumiyini |
kondur maring rahmatolah |
layon sumare anunggil |
marasêpuh èstri priya |
garwa putra gung prihatin
||
|
13. Berdelapan
pertama perempuan lalu laki-laki semua,
Nyai Ageng
mendahului,
pergi ke Rahmatullah,
mati tidur menyatu,
mertua wanita pria,
suami pria besar
prihatin.
|
|
14. Sigêg gantya kang winuwus | Brawijaya Narapati |
mirêng pawartos sanyata |
ing mangkya Susunan Giri | linulutan sakèh janma |
nungkul tan kalawan jurit ||
|
14. Berhenti
berganti kepada ucapan, Brawijaya Narapati,
menepikan berita
nyata, dipertemukan Susunan Giri,
kasih sayang dari
manusia, tumbuh tidak dengan peperangan.
|
|
15. Sang prabu utusan gupuh | Gajahmada kyana patih |
kinèn lumampah priyangga |
mukul prang Giri Garêsik |
tan cinatur lampahira |
wus prapta jajahan Giri ||
|
15. Utusan
Sang Prabu terburu-buru, bendera patih Gajahmada,
disuruh berjalan
sendiri,
memukul perang Giri
Garesik, tidak berbicara ketika berjalan, sudah datang penjajah Giri.
|
|
16. Gègère kadya pinusus |
kang katrajang samya ngili | minggah kadhaton Prawata |
Jêng Sunan Giri marêngi | anyêrat manêdhak Kur’an |
kagyat mirêng suwaraning ||
|
16. Ramainya
seperti diputarkan,
yang diterjang
semakin mengalir,
naik keraton Prawata,
Jeng Sunan Giri
bersamaan, menulis Kur’an,
rajin menepikan
suaranya.
|
|
17. Tiyang alok mungsuh rawuh | sumêdya ngrisak ing Giri |
kalam ingkang kagêm nyêrat | anulya binucal aglis |
andodonga ing Pangeran | sinêmbadan ing sakapti ||
|
17. Orang
menyela musuh datang, mau merusak di Giri,
kata yang memakai
surat,
lalu hilang pergi,
berdoa kepada
Pangeran,
disembah
disekehendak.
|
|
18. Kalam lajêng dadya dhuwung | cumlorot ngamuk pribadi |
pra wadya ing Majalêngka |
kathah ingkang angêmasi | sakantune kang palastra |
pra samya lumayu (ng)gêndring ||
|
18. Kata
lalu menjadi keris,
bersinar memarahi
sendiri,
para pemuda
Majalengka,
banyak yang berkemas,
kehabisan semua mati,
semua semakin berlari
ramai.
|
|
19. Mantuk marang Majalangu | sawusira mêngsah gusis |
dhuwung wus wangsul pribadya | sumèlèh ing ngarsanèki |
panyêratan sang pandhita |
sarta akukuthah gêtih ||
|
19. Pulang
ke Majalgnu,
sesudah berperang
habis-habisan, keris prajurit sudah pulang, diletakkan dikehendak diri,
ramalan sang pendeta,
serta berlumuran
banyak darah.
|
|
20. Kagyat risang amanênkung |
miyat dhuwung kuthah gêtih |
dahat panalangsanira |
dyan dodonga mring Hyang Widdhi|
mugi Allah ngapuntêna |
solah amba ingkang sisip ||
|
20. Bersemedi
lalu kaget,
melihat keris
berlumuran darah, kamu sangat menyedihkan,
lalu berdoa kepada
Hyang Widdhi, semoga Allah memaafkan, perilaku hamba yang salah.
|
|
21. Sang pandhita ngandika rum | marang ing wadyanirèki |
kabèh padha piyarsakna |
myang anêksènana sami |
katgèki sun wèhi aran |
si Kalammunyêng prayogi ||
|
21. Sang
pendeta berkata indah, kepada prajuritnya,
semua sama
memperhatikan, kepada pemerhati sama,
keris ini sudah
diberi nama,
si Kalammunyeng baik.
|
|
22. Sakèh wadya saur manuk |
wus samya kalilan mulih |
mring wismane sowang-sowang | lêstantun asramèng Giri |
jumênêngnya Jêng Susunan |
Prabu Sètmata linuwih ||
|
22. Banyak
prajurit mengoceh,
sudah semakin lupa
pulang,
ke rumahnya
sendiri-sendiri,
lestari di asrama
Giri,
tempatnya Jeng
Susunan,
Pramu Setmana lebih.
|
|
23. Gêmah arjane kalangkung |
saya wêwah wadyanèki |
tan ana kang kasangsaya |
nahan wus antara lami |
Sunan Giri nandhang gêrah | kaparêng praptaning takdir ||
|
23. Negara
disebut makmur,
apabila tentaranya
maju,
tidak ada sengsara,
membutuhkan sudah
antara lama, Sunan Giri menyandang sakit, kehendak datang takdir.
|
|
24. Kundur mring rahmatolahu |
gumêr tangis ing jro puri |
wandu wandawa sungkawa |
layon sawusing barêsih |
sinarèkkên nora têbah |
sangking padalêmanèki ||
|
24. Pulang
ke rahmatullah,
gemuruh tangis di
dalam puri, tidak laki-laki tidak perempuan suara prihatin,
mati terlihat bersih,
ditidurkan tidak
diranjang,
dari rumah ini.
|
|
25. Sedanira tilar sunu |
sadasa kakung lan putri |
kang kalih sangking ampeyan | Pangran Pasirbata nênggih |
kalawan Siti Rohbayat |
wowolu sangking padêmi ||
|
25. Meninggalnya
meninggalkan anak, sepuluh laki-laki dan perempuan, yang dua dari selir,
yaitu Pangran
Pasirbata di tengah, dengan Siti Rohbayat,
delapan dari istri
pertama.
|
|
26. Kasêbut Nyai Gêng Ratu |
putra sêpuh sinung nami |
Ratu Gêdhe ing Kukusan |
nulya Sunan Dalêm nênggih |
katrinira apanêngran |
Susuhunan Têgalwangi ||
|
26. Dipanggil
Nyai Geng Ratu,
anak tertua diberi
nama,
Ratu Gedhe ing Kukusan,
lalu Sunan Dalem di tengah,
yang ketiga bernama,
Pangeran Susuhunan
Tegalwangi.
|
|
27. Catur Nyi Gêng Saluluhur |
panca Sunan Kidul nênggih |
Ratu Gêdhe Saworasa |
Sunan Kulon kang sumêndhi |
Sunan Waruju ragilnya |
wau ta ingkang winardi ||
|
27. Keempat
Nyi Geng luhur,
lima Sunan Kidul di tengah,
Ratu Gedhe Saworasa,
Sunan Kulon yang atas
dari bungsu,
Sunan Waruju
ragilnya, tadi adalah penjelasannya.
|
|
28. Sasampunira pangubur |
kumpul para wadya Giri | angrêmbag ingkang gumantya | mandhirèng
Susunan Giri |
pra wadya wus golong rêmbag | Sunan Dalêm kang gumanti ||
|
28. Sesudah
mengubur,
berkumpul semua
prajurit Giri, memusyawarahkan yang menggantikan,
berdiri sendiri
Susunan Giri,
para prajurit sudah
satu pembicaraan,
Sunan Dalem yang
menggantikan.
|
|
29. Gya ingangkat ajujuluk |
Sunan Giri kaping kalih |
Susunan Giri Kadhatyan |
garwa kakalih padêmi |
tan mashur ing panjênêngan |
Jêng Sunan wus praptèng jangji ||
|
29. Segera
diangkat dan bergelar, Sunan Giri kedua,
Susunan Giri
Kadhaton,
istri dua selir,
tidak dijelaskan
kepada khalayak, Jus Sunan sudah datang ke janji.
|
|
30. Kundur mring rahmatolahu |
ugi sumare ing Giri |
atilar putra sadasa |
(m)bajêng Sunan Sedamargi | panênggaknya apêparab
|
Sunan Giri Prapèn Adi ||
|
30. Pulang
ke rahmatullah,
juga dimakamkan di
Giri, meninggalkan sepuluh putra, paling tua Sunan Sedamargi, nomor dua
bernama,
Sunan Prapen Adi.
|
|
31. Tri Nyi Gêng Kuruganngurun |
Nyi Gêng Ngulakan kang sukci | Pangran Lor Pangran Dhêkêt sad |
Pangran Bongkok nulya Nyai | Agêng Waru arinira |
Pangeran Bulu sumêndhi ||
|
31. Ketiga
Nyi Geng Kurunganngurum,
Nyi Geng Ngulakan
lalu Sukci, Pangran Lor Pangran Dheket keenam,
Pangran Bongkok lalu
Nyai, Ageng Waru adiknya,
Pangeran Bulu yang
atas dari bungsu.
|
|
32. Wragil Pangran Sedalaut | paripurna kang wus swargi |
rêmbag kang yoga gumantya | kêmpal sakèhe kang dasih |
Sunan Parapèn ingangkat |
linuwih lir eyang swargi ||
|
32. Bungsunya
Pangeran Sedalaut, terakhir yang sudah di surga, membicarakan anak yang akan
menggantikan,
berkumpul sebanyaknya
oleh pembantu wanita,
Sunan Parapen
diangkat,
lebih seperti eyang
di surga.
|
|
33. Mandhirèng Giri Kadhatun |
jujuluk maksih lêstari |
Sunan Giri Prapèn dibya |
suyut kang wadya gung alit
| kawêntar ing liyan praja |
tan pêgat kadya ing nguni
||
|
33. Berdiri
sendiri Giri Kadhaton, gelar masih lestari,
Sunan Giri Prapen
pandai,
suka memberi kepada
rakyat besar maupun kecil,
sehingga terkenal di
negeri lain, tidak putus seperti diucapkannya.
|